O'nun Hayallari Var Biz Gerçekleştirebileceğine İnanıyoruz...

Serebral Palsi'de Tedavi

Serebral Palsi tanımını tekrar yapalım; doğum öncesinde doğum sırasında ya da doğum sonrasında gelişmekte olan beyindeki herhangi bir hasara bağlı oluşan hareket ve duruş bozukluklarının hepsine denir.
Tanımdan anlaşılacağı üzere bu çocuklarda esas problem beyindedir. Vücutlarında herhangi bir problem yoktur. Beyinin gerekli emirleri verememesine bağlı olarak vücutta yapısal bozulmalar görülür. Serebral Palsili çocukta tedavi edilmesi gereken yer beyindir. Beyinin hasarlı bölümünün, mevcut tedavi sistemleriyle tedavisi mümkün değildir. Serebral Palsili çocuklarda iyileşmeyi sağlamak için yapılması gereken hasarlı bölgelerin görevini sağlam bölgelerin üstlenmesini sağlamak olmalıdır.

Beyin şekil değiştirebilen bir yapıdır. İhtiyaca göre mevcut şartlara uyum sağlar. Genel olarak biz buna Nöroplastisite diyoruz.

Nöroplastisite basitçe beynin şekil değiştirmesi anlamına gelir. Hayatın her döneminde vardır. 0-3 yaş arasında çok hızlıdır. Bunun nedeni; beynin 3 yaşına kadar gelişimini tamamlıyor olmasıdır.

Nöroplastisite 3 yaşına kadar çok hızlı devam eder, 3 yaşından sonra da beynin şekil değiştirmesi olabilir. Buna şöyle bir örnek verebiliriz; erişkin bir birey düşünelim, belirli bir yaşa kadar bu bireyin görme problemi yoktur. Beyinde görme alanı olması gereken kadardır. Bu birey görme fonksiyonunu kaybettiğinde görme alanı küçülür. Birey günlük yaşantıdaki ihtiyaçlarını karşılamak için dokunma ve duyma fonksiyonlarını üst düzeyde kullanmaya başlar. Bunun sonucunda beyindeki dokunma ve duyma alanları büyür. Birey görme engeli olmadan önce gözlerini kapatıp herhangi bir yüze dokunarak birkaç kişi arasından o yüzü tanımlayamazken görme engeli olduktan belli bir süre sonra bir yüze dokunup onlarca kişi arasından o yüzü ayırt edebilmektedir.

Serebral Palsili çocuklarda Nöroplastisiteyi hızlandırmak için yapılması gereken, çocuğun yapamadığı fonksiyonlara ihtiyaç duydurtmaktır. Burada anahtar kelime ihtiyaç duymak olmalıdır.

Nöroplastisite ihtiyaç oldukça ortaya çıkar.

Örnek olarak yüz üstü yatmayı verebiliriz. Devamlı sırt üstü yatan ya da kucakta duran bir çocuk elleri üzerinde durmayı öğrenmeye ihtiyaç duymaz. Ve beyin bunu öğrenemez. Uzun süreli yüz üstü yatan çocuklarda ellerinin üzerinde durma ihtiyacı olacağından dolayı, çocuk bunu nasıl yapacağını sorgular. Ağlasa bile durmadan arayış içindedir. Bir süre sonra beyin yüz üstü yatarken ellerini kullanıp başını kaldırıp çevreyi incelemeyi öğrenir.

Kollarına ve bacaklarına yönelik çalışmalarda hareketi yaptıran tarafından yapılan pasif hareketlerin nöroplastsisteye etkisi yok denecek kadar azdır. Hareketi yaptıran normal bir şekilde yaptığında hareketi bilmeyen çocuk istese de harekete katılamaz. Örnek olarak omuz hareketini verelim. Omuzu tedavi eden yukarı kaldırma aşağı indirme hareketini normal hızda yaptığında, çocuk hareket etmeye ihtiyaç duymaz. Zaten çocuğun yerine hareketi başkası yaptırmaktadır. Bu şekilde beyin gelişimi sağlanamaz.

Hareket yapılabilecek en yavaş şekilde yapılmalı, çocuğun harekete katılması beklenilmeli, çocuk harekete katıldığı anda hareket yapmasına müsaade edilmelidir. Bu şekilde yavaş yavaş beyin emir vermeye ihtiyaç duyar ve bir süre sonra hareketin çoğunu kendisi yaptırır.

Hareket emrini vermeyi öğrenen beyin daha sonra kasılma emri vermez ve spastisite görülmesi azalır.

Buradan anlaşılacağı üzere spastisiteye yönelik tek tedavi şansımız vardır, o da beyine aktif hareketleri öğretmektir. Spastisiteyi ortadan kaldırmaya çalışırken uyguladığımız germe yöntemi tamamı ile yanlış ve sakıncalıdır. Spastisitesi olan kas hareketi bilmeyen zayıf kastır. Buna yönelik germe egzersizleri ile yapılan tedavide eklem hareket açıklığı sağlandığında ya kas aktif hareket istendiğinde tekrar kasılır, ya da özelliğini yitirdiğinden dolayı tamamı ile gevşek olur. Çocuk hareketi yapmak istediğinde özelliğini yitiren kasla yapamaz.

Beyine ilk önce gövde hareketleri öğretilmelidir. Baş kollar ve bacaklar gövdeye bağlıdır. Eğer beyin gövde kontrolünü tam yapamazsa, baş kollar ve bacaklarda istenildiği gibi hareketleri yapamaz.

Gövde kontrolü olmadan hiçbir fonksiyonda bağımsız yapılamaz. Örnek olarak yüz üstü ön kollar üzerinde durmayı verebiliriz.

Her kez şu deneyi yapabilir. Yüz üstü yatıp gövde kaslarını hiç çalıştırmadan ön kollar üzerinde durun. Bir süre sonra omuzda ağrı meydana geldiğini göreceksiniz. Ön kollar üzerinde durma fonksiyonunda gövde kontrolü çok önemlidir. Biz eskiden rehabilitasyonda üçgen yastık kullanıp çocuklara ön kollar üzerinde durmayı öğretmeye çalışırdık. Gövdesi üçgen yastıkla desteklenen çocuk gövde kaslarını çalıştırmaya ihtiyaç duymamaktadır. Bunun sonucunda gövde hareketlerini beyin öğrenemez. Üçgen yastıkla ön kollar üzerinde rahatlıkla duran çocuk, üçgen yastık olmayınca, gövde kontrolü olmadığından dolayı bağımsız ön kollar üzerinde durmayı öğrenmekte gecikir. Serebral Palsili çocuklarda nöroplastisiteyi hızlandırmak için kullanılacak yardımcı cihazlar hareketin tamamını yaptırmamalı sadece harekete yardımcı olmalıdır.